Οινοποιητική Μονεμβασιάς: Το κρασί που έδωσε το όνομά του στη Malvasia, ξανά εκεί όπου γεννήθηκε

Ανοίξτε πρώτα τη ΠΟΠ Μονεμβασιά-Malvasia τους: σταφύλια λιασμένα στον ήλιο πριν από το πάτημα, δύο χρόνια σε παλιά δρύινα βαρέλια, και ένα κρασί που δεν είχε φτιαχτεί στον τόπο του για πεντακόσια χρόνια, ώσπου αυτή η οικογένεια το έφερε πίσω.

Η φίλη μου Demetra Kyriakoulis θυμάται με αγάπη αυτό το οινοποιείο, και έτσι αποφάσισα να του γράψω. Ο Γιώργος και η Έλλη Τσιμπίδη απάντησαν στις ερωτήσεις μου μέσω της κόρης τους, Μαριαλένας, ανάμεσα στο τέλος του φετινού τρύγου και την επιστροφή της στο γραφείο.

Από πού πήρε το όνομά της η Malvasia

Η Μονεμβασιά είναι ένας οχυρωμένος βράχος στη νοτιοανατολική ακτή της Πελοποννήσου, ενωμένος με τη στεριά με ένα στενό πέρασμα. Τον Μεσαίωνα το λιμάνι της ανεφοδίαζε τα πλοία που ταξίδευαν ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση, και το γλυκό κρασί που έφευγε από εκεί πήρε το όνομα του λιμανιού. Όπως το διηγείται το οινοποιείο, οι Φράγκοι έμποροι ονόμαζαν το ντόπιο λιαστό κρασί Malvasia, από το όνομα της καστροπολιτείας. Στα αγγλικά έγινε malmsey.

Η αρχαιότερη γραπτή αναφορά στο κρασί χρονολογείται από το 1214. Σύμφωνα με το οινοποιείο, το τέλος ήρθε σταδιακά. Μετά την πτώση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, η Μονεμβασιά έχασε τη θέση της στο εμπόριο του κρασιού, ο πόλεμος κατέστρεψε μέρος των αμπελώνων, και όσα αμπέλια έμειναν παράκμασαν σιγά σιγά. Πέτρινοι ληνοί βρίσκονται ακόμη στα χωράφια.

Πρώτα η πίστη, μετά η απόδειξη

Ρώτησα τι τους έκανε να πιστέψουν, το 1997, ότι το κρασί μπορούσε να επιστρέψει.

«Στην αρχή ήταν πάνω απ' όλα θέμα πίστης σε αυτή την ιστορική κληρονομιά, αγάπης για τον τόπο μας και αίσθησης χρέους να διεκδικήσουμε ξανά αυτό το κομμάτι της κληρονομιάς και της τοπικής μας παράδοσης. Αργότερα, τα πειραματικά μας οινοποιήματα επιβεβαίωσαν ότι τα κρασιά είχαν πραγματικές προοπτικές σε ποιότητα και χαρακτήρα.»

— Γιώργος και Έλλη Τσιμπίδη, με email, 31 Οκτωβρίου 2026 (απόδοση από τα αγγλικά)

Η πίστη χρειάστηκε πολύ καιρό για να γίνει χαρτί. Πέρασαν τα πρώτα τους χρόνια καταγράφοντας τις τοπικές ποικιλίες, φύτεψαν τα πρώτα τους αμπέλια το 2005, και ύστερα από δώδεκα χρόνια προσπάθειας το κρασί αναγνωρίστηκε ως Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης στις 23 Ιουλίου 2010, επέτειο της απελευθέρωσης της Μονεμβασιάς από τους Οθωμανούς. Η πρώτη φιάλη βγήκε στην αγορά το 2013.

Το όνομα ταξίδεψε. Το κλήμα ίσως όχι.

Εδώ είναι ο λόγος που αυτό το οινοποιείο ανήκει σε αυτόν τον ιστότοπο. Με το όνομα «Malvasia» κυκλοφορούν σήμερα δεκάδες ποικιλίες, από την Κροατία ως τα Κανάρια Νησιά, και η επιστήμη προσπαθεί εδώ και είκοσι πέντε χρόνια να ξεχωρίσει ποιες συγγενεύουν.

Το 2006 μια ομάδα Ιταλών, Ισπανών και Κροατών ερευνητών έδειξε ότι πέντε ποικιλίες που θεωρούνταν διαφορετικές έχουν το ίδιο προφίλ DNA σε δεκαπέντε δείκτες: Malvasia delle Lipari, Malvasia di Sardegna, Greco di Gerace, Malvasia de Sitges και Malvasia Dubrovačka. Ένα κλήμα, που ταξίδεψε στους παλιούς εμπορικούς δρόμους, πήρε νέο όνομα σε κάθε λιμάνι (Crespan et al., Vitis, 2006).

Η ποικιλία Μονεμβάσια δεν ανήκει σε αυτή την οικογένεια. Οι αναλύσεις DNA από το 2000 και μετά δεν έχουν βρει στενή συγγένεια ανάμεσα σε αυτήν και τις Malvasia της Δύσης. Το όνομα έφυγε μαζί με το κρασί. Αν έφυγε μαζί του και το αρχικό κλήμα παραμένει ανοιχτό ερώτημα, και κανείς σε αυτή την ιστορία δεν πρέπει να προσποιείται το αντίθετο. Αυτό που προστατεύει η ΠΟΠ είναι ένας τόπος και μια μέθοδος, λιαστά σταφύλια από αυτή τη χερσόνησο, που είναι και η παλαιότερη και πιο αληθινή σημασία της λέξης.

Η έρευνα που λείπει, και μέρος της που έκαναν οι ίδιοι

Ρώτησα ποιο είναι το δυσκολότερο στο να δουλεύεις μόνο με ελληνικές ποικιλίες.

«Ένα από τα δυσκολότερα είναι ότι μερικές φορές δεν γνωρίζεις πλήρως τον πραγματικό χαρακτήρα μιας ποικιλίας πριν επενδύσεις στη φύτευση ενός αμπελώνα. Η έρευνα για το πλήθος των γηγενών ελληνικών ποικιλιών είναι ακόμη ανεπαρκής, κι έτσι πρέπει να ανακαλύψεις πολλά μέσα από τη δική σου εμπειρία.»

Καλύπτουν όμως και οι ίδιοι μέρος του κενού. Ο Γιώργος Τσιμπίδης (ως G. Tsimbidis) είναι συν-συγγραφέας μιας μελέτης του 2023 στο περιοδικό Sustainability που εξέτασε το Ασπρούδι του δικού τους αμπελώνα (Merkouropoulos et al., 2023). Το Ασπρούδι είναι απλώς υποκοριστικό του «άσπρο», και οι ερευνητές βρήκαν ότι δεν είναι μία ποικιλία αλλά πληθυσμός διαφορετικών γονοτύπων, μερικοί από τους οποίους δεν ταίριαζαν με τίποτα στην εθνική συλλογή αναφοράς. Ο καθένας έδωσε μετρήσιμα διαφορετικό κρασί. Σε ένα χωράφι με λευκά σταφύλια που όλοι τα έλεγαν με ένα όνομα, υπήρχαν αρκετές ποικιλίες, και μερικές ακόμη δεν έχουν όνομα.

Το δεύτερο μισό της απάντησής τους είναι το πρόβλημα που μοιράζεται κάθε οινοποιείο σε αυτόν τον ιστότοπο:

«Όταν θέλεις να συστήσεις μια λιγότερο γνωστή ποικιλία σε ευρύτερο κοινό, η πρόκληση είναι διπλή: συχνά πρέπει να φτιάξεις τους δικούς σου αμπελώνες και ταυτόχρονα να πείσεις τους καταναλωτές να δώσουν μια ευκαιρία στο κρασί.»

Η Κυδωνίτσα, και η πιο ήσυχη ποικιλία

Η Κυδωνίτσα πήρε το όνομά της από το κυδώνι, και το οινοποιείο την αποκαλεί ναυαρχίδα του λακωνικού terroir. Ήταν η ποικιλία που τους εξέπληξε πρώτη, με «ζωηρά αρώματα και δροσερή οξύτητα» σε ένα κλίμα που κανονικά θα τα έσβηνε και τα δύο. Τελευταία η προσοχή τους στράφηκε στην ίδια τη Μονεμβάσια, που κατά την περιγραφή τους έχει μια «πιο ήσυχη γοητεία». Επί αιώνες έδινε γλυκό κρασί. Ξηρή, λένε, γίνεται «πλούσια και επίμονη». Ένα ξηρό λευκό από αυτή την ποικιλία είναι η φιάλη που θέλω περισσότερο να δοκιμάσω από αυτό το κελάρι.

Καλλιεργούν βιολογικά 30 εκτάρια στα χωριά Βελιές και Άγιος Δημήτριος, περίπου 10 χιλιόμετρα από τη θάλασσα, σε υψόμετρο 250 έως 300 μέτρων. Τα εδάφη είναι κυρίως σχιστολιθικά και αργιλοπηλώδη. Η ξηρή περίοδος κρατά από τα τέλη Μαρτίου ως τις αρχές Οκτωβρίου, και τα βορειοανατολικά μελτέμια βοηθούν τα αμπέλια να περάσουν τον Αύγουστο. Οι αποδόσεις μένουν χαμηλές, κοντά στα 3.500 κιλά το εκτάριο σε ορισμένα αγροτεμάχια, και όλες οι εργασίες γίνονται με το χέρι.

Η φιάλη που θα ανοίξετε πρώτη

«Φτιαγμένη από λιαστά σταφύλια και παλαιωμένη σε δρύινα βαρέλια, συνδυάζει τον πλούτο των αποξηραμένων φρούτων και της καραμέλας με μια δροσερή οξύτητα. Θα τη συνοδεύαμε απλώς με λιαστά σύκα, ή θα την απολαμβάναμε σκέτη στο τέλος ενός γεύματος, με φίλους και οικογένεια κοντά μας.»

— Γιώργος και Έλλη Τσιμπίδη, για την ΠΟΠ Μονεμβασιά-Malvasia τους (απόδοση από τα αγγλικά)

Η οικογένεια δίνει το χαρμάνι ως 60% Μονεμβάσια, 20% Κυδωνίτσα, 10% Ασύρτικο και 10% Ασπρούδι. Το τεχνικό δελτίο του Αμερικανού εισαγωγέα τους συμπληρώνει τα στοιχεία για το 2012: περίπου 184 γραμμάρια σάκχαρα ανά λίτρο που στηρίζονται σε 7,2 γραμμάρια οξύτητας, και δύο χρόνια σε μεταχειρισμένα γαλλικά barriques.

Πού θα τα βρείτε

Στις ΗΠΑ, η οικογένεια αναφέρει πέντε εισαγωγείς: Salveto Imports, Skurnik Wines, Hogshead Wine Company, WineWise και Fotis and Sons, σε Σικάγο και Καλιφόρνια. Ο παλαιότερος πελάτης τους στις ΗΠΑ είναι το εστιατόριο Greek Islands στο Σικάγο. Την 1η Νοεμβρίου 2026 δεν βρήκα φιάλη διαθέσιμη online, οπότε ο τίμιος δρόμος είναι μια κάβα. Δείξτε της αυτό, ή στείλτε το με email (στα αγγλικά, για κάβα στις ΗΠΑ):

"Could you order the Monemvasia Winery PDO Monemvasia-Malvasia, from Laconia in Greece? Skurnik Wines lists it, including a 375 ml half bottle."

Στην Ελλάδα, το οινοποιείο οργανώνει γευσιγνωσίες κατόπιν κράτησης, από ξενάγηση με τέσσερα κρασιά ως γευσιγνωσία terroir με έξι, μέσω του ιστότοπού του. Με προσκάλεσαν επίσης σε μια γευσιγνωσία, και ελπίζω να την κάνω και να γράψω γι' αυτήν.